ଧ୍ୟାନ ବା ମେଡିଟେସନ୍ କେବଳ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ବସିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କରେ ସକରାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ପ୍ରାୟ ୧୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କର ଅଭ୍ୟାସ ଗଭୀର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଇଥାଏ।
୧. ବାହ୍ୟ ସାଧନର ଆବଶ୍ୟକତା କମିବା: ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ ଆମକୁ ଧୂପକାଠି, ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଭଳି ସାଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଅଭ୍ୟାସ ପୁରୁଣା ହେଲେ ଆପଣ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ତୁରନ୍ତ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ହୋଇପାରନ୍ତି।
୨. ବର୍ତ୍ତମାନରେ ରହିବା: ଧ୍ୟାନ ସମୟରେ ମନକୁ ଅତୀତର ଦୁଃଖ ବା ଭବିଷ୍ୟତର ଚିନ୍ତା ଆସିବା ସ୍ୱାଭାବିକ। କିନ୍ତୁ ଅଭ୍ୟାସ ସଫଳ ହେଲେ, ଆପଣଙ୍କ ବିଚାରଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ବର୍ତ୍ତମାନର ଘଟଣା ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ରହେ ଏବଂ ରାଗ ବା ଅନୁତାପ ଭଳି ଭାବନା କମିଯାଏ।
୩. ତୁଳନା କରିବା ବନ୍ଦ କରିବା: ଅନେକ ସମୟରେ ଆମେ ଭାବୁ, “ଗତକାଲିର ଧ୍ୟାନ ଭଲ ଥିଲା, ଆଜି ଭଲ ହେଉନାହିଁ।” କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ସାଧକ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଯେ ପ୍ରତିଦିନର ଧ୍ୟାନ ଏକ ନିବେଶ ପରି, ଯାହା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସୁଫଳ ଦେଇଥାଏ।
୪. ଦିନସାରା ସଜାଗ ରହିବା: କେବଳ ଆସନ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ କିମ୍ବା ଧାଡ଼ିରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଅଜାଣତରେ ନିଜ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
୫. ନିଜ ପ୍ରତି କଠୋର ନ ହେବା: ଆମେ ପ୍ରାୟତଃ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇଥାଉ। ସଫଳ ଅଭ୍ୟାସ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ଭାବନାକୁ ବିନା ବିଚାରରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ନକାରାତ୍ମକ ଆତ୍ମ-ସମୀକ୍ଷାରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଧ୍ୟାନ କୌଣସି ଯାଦୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ନିରନ୍ତର ସାଧନା। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ନିଜ ମନକୁ ବିଚାରଶୂନ୍ୟ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବିଚାରଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଶିଖିଯାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସାତୋଟି ସଙ୍କେତ ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଆପଣ ସଠିକ୍ ପଥରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ମସ୍ତିଷ୍କ ନୂତନ ସକରାତ୍ମକ ମାର୍ଗ ତିଆରି କରୁଛି। ତେଣୁ, ଧ୍ୟାନର ଫଳାଫଳକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ନ ହୋଇ କେବଳ ନିଜର ପ୍ରତିଦିନର ଅଭ୍ୟାସ ଜାରି ରଖନ୍ତୁ, କାରଣ ପ୍ରତିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଶାନ୍ତି ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
