ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଆୟୁର୍ବେଦ: ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ
ଆଜିର ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ଦୁନିଆରେ ମାନସିକ ଚାପ, ଉଦବେଗ ଏବଂ ଅବସାଦ ଏକ ସାଧାରଣ ସମସ୍ୟା ପାଲଟିଛି। ଯଦିଓ ଆଧୁନିକ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଏହାର ସମାଧାନ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଆୟୁର୍ବେଦରେ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ମାର୍ଗ ରହିଛି।
୧. ଆହାର ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ:
ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ, “ଯେମିତି ଅନ୍ନ, ସେମିତି ମନ”। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଆହାର ଯଥା- ତାଜା ଫଳ, ପନିପରିବା ଏବଂ ଶୁଖିଲା ଫଳ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଶାନ୍ତ ରଖେ। ବିଜ୍ଞାନ କହେ ଯେ ଆମ ପେଟ ବା ‘Gut’ ହେଉଛି ଆମର ଦ୍ୱିତୀୟ ମସ୍ତିଷ୍କ। ସୁପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ‘ସେରୋଟୋନିନ୍’ ଭଳି ଖୁସି ରଖୁଥିବା ହର୍ମୋନ୍ ଅଧିକ କ୍ଷରିତ ହୁଏ।
୨. ନିଦ୍ରା ଏବଂ ସର୍କାଡିଆନ୍ ରିଦମ୍:
ଭଲ ନିଦ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ମୂଳଦୁଆ। ଆୟୁର୍ବେଦରେ ‘ନିଦ୍ରା’କୁ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ରାତି ୧୦ଟା ସୁଦ୍ଧା ଶୋଇବା ଦ୍ୱାରା ଆମ ଶରୀରର ଜୈବିକ ଘଣ୍ଟା (Circadian Rhythm) ସନ୍ତୁଳିତ ରହେ, ଯାହା ମସ୍ତିଷ୍କରୁ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
୩. ମେଧ୍ୟ ରସାୟନ ଓ ଜଡ଼ିବୁଟି:
ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଏବଂ ଶଙ୍ଖପୁଷ୍ପୀ ଭଳି ଔଷଧୀୟ ଗଛକୁ ଆୟୁର୍ବେଦରେ ‘ମେଧ୍ୟ’ (ମସ୍ତିଷ୍କ ପାଇଁ ହିତକର) କୁହାଯାଏ। ବୈଜ୍ଞାନିକ ପରୀକ୍ଷା ଅନୁସାରେ, ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଶରୀରରେ ‘କର୍ଟିସୋଲ୍’ (Stress Hormone) ସ୍ତରକୁ କମାଇବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି।
୪. ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଯୋଗ:
ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ପ୍ରାଣାୟାମ କେବଳ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ ନୁହେଁ। ଗଭୀର ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଆମର ‘Vagus Nerve’ ସକ୍ରିୟ ହୁଏ, ଯାହା ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ମନକୁ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ କରିଦିଏ।
ଆୟୁର୍ବେଦ କେବଳ ଏକ ଚିକିତ୍ସା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଜୀବନଶୈଳୀ। ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ନିୟମ ପାଳନ କରି ଆମେ ଏକ ସୁସ୍ଥ ମନ ଏବଂ ସନ୍ତୁଳିତ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିପାରିବା
