ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକରେ ହେଉଥିବା ‘ମିସ୍-ସେଲିଂ’ (ଭୁଲ ତଥ୍ୟ ଦେଇ ଉତ୍ପାଦ ବିକ୍ରି କରିବା) କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ RBI ଏକ ନୂତନ ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତାବ ଜାରି କରିଛି। ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ନିଜର କର୍ମଚାରୀ କିମ୍ବା ଏଜେଣ୍ଟମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଉତ୍ପାଦ ବିକ୍ରି କରିବା ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ (Incentives) ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:
ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କର ଏହି ନୂତନ ନିୟମାବଳୀରେ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖାଯାଇଛି:
ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଉପରେ ରୋକ୍: ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ନିଜ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ବିକ୍ରି ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ ବିକ୍ରିର ଟାର୍ଗେଟ୍ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତୃତୀୟ ପକ୍ଷ ଉତ୍ପାଦ (Third-party products): ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟାଙ୍କ କର୍ମଚାରୀ କୌଣସି ବୀମା ବା ମ୍ୟୁଚୁଆଲ୍ ଫଣ୍ଡ୍ ବିକ୍ରି କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସେଥିପାଇଁ ସେ ସେହି କମ୍ପାନୀଠାରୁ ସିଧାସଳଖ ବା ପରୋକ୍ଷରେ କୌଣସି ଉପହାର ବା କମିଶନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଫୋନ୍ କଲ୍ ପାଇଁ ସମୟ ସୀମା: ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମତି ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ କେବଳ ଅଫିସ୍ ସମୟ (Office Hours) ମଧ୍ୟରେ ଫୋନ୍ କରିପାରିବେ।
ଫେରସ୍ତ ଏବଂ କ୍ଷତିପୂରଣ: ଯଦି କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମିସ୍-ସେଲିଂ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ, ତେବେ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସମସ୍ତ ଟଙ୍କା ଫେରସ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ କ୍ଷତିପୂରଣ ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ହେବ।
‘ଡାର୍କ ପ୍ୟାଟର୍ନ’ ରୁ ମୁକ୍ତି
RBI ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ଆପ୍ ବା ୱେବସାଇଟରେ ‘ଡାର୍କ ପ୍ୟାଟର୍ନ’ (Dark Patterns) ବ୍ୟବହାର ନକରିବାକୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛି। ଏହା ଏପରି ଏକ କୌଶଳ ଯେଉଁଠାରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଅଜାଣତରେ କୌଣସି ସେବା କିଣିବା ପାଇଁ ଭ୍ରମିତ କରାଯାଇଥାଏ।
ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ବଣ୍ଡଲିଂ ଉପରେ କଟକଣା
ଅନେକ ସମୟରେ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସେବା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ସେବାକୁ ଜବରଦସ୍ତି ଯୋଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି (ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ଋଣ ନେବା ସମୟରେ ବୀମା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିବା)। RBI ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଛି। ଗ୍ରାହକ ନିଜ ପସନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ କମ୍ପାନୀରୁ ଉତ୍ପାଦ ବାଛିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇବେ।
ମାର୍ଚ୍ଚ ୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ: ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ସଞ୍ଜୟ ମାଲହୋତ୍ରାଙ୍କ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ ଜନସାଧାରଣ ନିଜର ମତାମତ ମାର୍ଚ୍ଚ ୪ ତାରିଖ ସୁଦ୍ଧା ଦେଇପାରିବେ।
ଏହି ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲେ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆସିବ ଏବଂ ଗ୍ରାହକମାନେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଆର୍ଥିକ ବୋଝରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବେ।
